Từ thế mạnh về trải nghiệm văn hóa đã được tạo dựng trong nhiều năm, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng) tiếp tục đổi mới hoạt động giáo dục theo hướng phát huy tính chủ động của khách tham quan, từng bước phát triển trải nghiệm thành một phương thức học tập, góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Từ trải nghiệm văn hóa đến khám phá tri thức

Trong hơn ba thập kỷ hoạt động, trải nghiệm văn hóa đã trở thành một trong những thế mạnh của Bảo tàng. Từ trình diễn văn nghệ dân gian, thực hành nghề thủ công đến giao lưu với nghệ nhân và khám phá không gian trưng bày, các hoạt động của Bảo tàng tạo cơ hội để công chúng tiếp cận di sản một cách trực tiếp, sinh động. Trên nền tảng đó, Bảo tàng tiếp tục đổi mới hoạt động giáo dục theo hướng không chỉ tạo cơ hội trải nghiệm mà còn khuyến khích người tham gia chủ động quan sát, đặt câu hỏi, trao đổi và tìm hiểu ý nghĩa văn hóa đằng sau những điều được khám phá. Qua đó, trải nghiệm từng bước trở thành cầu nối giữa việc trực tiếp tiếp cận di sản với quá trình hình thành hiểu biết và khám phá tri thức.

Cán bộ Bảo tàng hướng dẫn in tranh Đông Hồ tại Phòng Khám phá dành cho trẻ em

Định hướng này được thể hiện qua các hoạt động tại Phòng Khám phá dành cho trẻ em và Phòng Đa phương tiện ứng dụng công nghệ, được đưa vào hoạt động từ năm 2021. Với những chủ đề được triển khai thường xuyên và đổi mới theo từng sự kiện trong không gian này tạo điều kiện để trẻ em tìm hiểu văn hóa thông qua quan sát, tương tác và thực hành. Không chỉ dừng lại ở việc tự tay làm một sản phẩm truyền thống, các em còn được khuyến khích khám phá câu chuyện và giá trị văn hóa gắn với sản phẩm ấy thông qua sự gợi mở của cán bộ giáo dục. Từ việc hướng dẫn thực hành đến khơi gợi trao đổi, chia sẻ những điều khám phá được, cách thức tổ chức hoạt động góp phần đưa trải nghiệm vượt ra ngoài mục đích vui chơi, trở thành một quá trình học tập gần gũi, sinh động và giàu ý nghĩa.

Đổi mới cách thức tổ chức trải nghiệm và phát huy tính chủ động của công chúng

Năm 2026, Bảo tàng tiếp tục đa dạng hóa hoạt động giáo dục di sản thông qua các chương trình “Vui xuân Bính Ngọ - Sắc màu văn hóa Hưng Yên”, “Gõ cửa đầu hè - Cùng khám phá di sản văn hóa” và “Trung thu 2026: Sắc màu di sản văn hóa”. Bên cạnh trình diễn văn nghệ dân gian, giới thiệu ẩm thực truyền thống, trò chơi dân gian và giao lưu với nghệ nhân, các chương trình còn kết hợp trò chơi tương tác, mã QR, công nghệ thực tế ảo (VR), phim tư liệu và hoạt động tại các không gian khám phá. Việc kết hợp nhiều hình thức tiếp cận tạo cơ hội để công chúng, vừa trực tiếp trải nghiệm, vừa tìm hiểu thông tin và trao đổi về các câu chuyện văn hóa, góp phần làm phong phú trải nghiệm học tập, khơi gợi sự tò mò, khả năng sáng tạo và tình yêu di sản ở những người trẻ.

Nghệ nhân dân gian hướng dẫn em nhỏ làm đồ chơi từ tết lá trong chương trình Trung thu 2026

Bên cạnh đó, hoạt động trải nghiệm còn được mở rộng ngay trong không gian trưng bày chuyên đề. Tại trưng bày “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội” (tháng 4/2026), bảng tương tác “Tương lai của Việt Nam cần chúng ta” đã ghi nhận gần 500 ý kiến chia sẻ chỉ sau một tháng khai mạc. Nhiều ý kiến thể hiện sự quan tâm đến bản sắc văn hóa dân tộc và vai trò của việc bảo tồn, phát huy di sản đối với tương lai đất nước. Những chia sẻ này cho thấy không gian trưng bày không chỉ là nơi công chúng tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành nơi đối thoại, suy ngẫm và bày tỏ trách nhiệm đối với các giá trị văn hóa. Từ trải nghiệm tham quan đến việc chủ động chia sẻ quan điểm, hoạt động tương tác đã góp phần kết nối di sản với mối quan tâm của công chúng đương đại, đồng thời thể hiện định hướng giáo dục của Bảo tàng: khơi gợi sự quan tâm, khuyến khích suy nghĩ và tạo cơ hội để mỗi người tham gia vào câu chuyện gìn giữ, phát huy di sản văn hóa.

Các bạn trẻ tham gia chia sẻ suy nghĩ tại bảng tương tác “Tương lai của Việt Nam cần chúng ta”, trong trưng bày chuyên đề “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội”

Từ đổi mới phương pháp đến nâng cao chất lượng giáo dục di sản

Để trải nghiệm thực sự trở thành phương thức học tập, Bảo tàng cần chú trọng thiết kế mục tiêu giáo dục và lựa chọn cách tổ chức phù hợp với từng nhóm công chúng. Trong quá trình đó, cán bộ giáo dục giữ vai trò kết nối người tham gia với người tham gia thông qua việc gợi mở câu hỏi, hướng dẫn quan sát, khuyến khích trao đổi và hỗ trợ khám phá. Thay vì chỉ tập trung truyền đạt thông tin, người hướng dẫn cần tạo điều kiện để công chúng tự tìm hiểu và hình thành nhận thức từ những gì trực tiếp quan sát, thực hành. Đồng thời, việc tiếp nhận phản hồi của trẻ em, phụ huynh, giáo viên và khách tham quan góp phần giúp Bảo tàng đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện hoạt động giáo dục.

Cán bộ Bảo tàng giới thiệu hiện vật, khơi gợi sự tìm hiểu và khám phá văn hóa của trẻ em và gia đình trong không gian trưng bày

Hưởng ứng “Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026” và thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bảo tàng tiếp tục phát huy thế mạnh trải nghiệm văn hóa, đồng thời đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng khuyến khích công chúng chủ động khám phá, tìm hiểu và kết nối với di sản. Từ thực hành đến khám phá tri thức, từ quan sát đến chia sẻ và suy ngẫm, mỗi trải nghiệm không chỉ mang lại sự hứng thú mà còn mở ra cơ hội hiểu sâu hơn các giá trị văn hóa, góp phần khẳng định vai trò của Bảo tàng như một không gian học tập, kết nối di sản với công chúng.