image banner
Người Ra-glai

Dân tộc Raglai là cư dân bản địa ở Việt Nam, thuộc nhóm ngôn ngữ Nam Đảo, có dân số hơn 146.613 người (2019), cư trú chủ yếu ở vùng núi của tỉnh Khánh Hòa. Ngoài ra, một số ít cư trú rải rác tại các địa phương của tỉnh Lâm Đồng.

Nguồn sống chính của người Raglai là đốt nương làm rẫy. Trên rẫy, họ trồng lúa, bắp, đậu, bầu, bí và cây ăn trái. Rẫy được phát bằng chà gạc, dao, rựa, rìu; họ sử dụng gậy chọc lỗ tra hạt. Ngoài ra, nghề rèn và đan lát cũng phổ biến trong cộng đồng này. Chăn nuôi gia cầm, gia súc như trâu, lợn, gà, vịt phổ biến; một số nơi còn biết làm lúa nước.

Người Raglai ăn hai bữa ăn chính vào buổi sáng và buổi chiều. Cơm trưa thường được mang lên rẫy. Canh được nấu lẫn thịt, cá và các loại rau là món ăn được ưa thích. Đồ uống gồm nước lã đựng trong vỏ bầu khô và rượu cần. Thuốc lá tự thái, quấn trong vỏ bắp ngô được dùng phổ biến trong các gia đình.

Trước đây, người Raglai sống chủ yếu trong nhà sàn dài. Tuy nhiên, hiện nay nhà sàn dài không còn nữa, phần lớn dân cư đã chuyển sang nhà trệt, có diện tích rộng khoảng 12 - 14m2, mái lợp bằng tranh hoặc lá mây, vách phên đan hay trát đất.

Về trang phục, ngày nay nam giới thường mặc quần âu và áo sơ mi trong khi phụ nữ thường mặc váy hoặc quần áo truyền thống như quần và áo bà ba. Trong quá khứ, đàn ông thường mặc khố đơn giản, còn phụ nữ mặc áo dài phối hợp với ô vuông màu đỏ, trắng xen kẽ nhau.

Như các dân tộc khác ở Trường Sơn - Tây Nguyên, phương tiện vận chuyển của dân tộc Raglai là gùi. Gùi được đan đơn giản, không hoa văn trí với các kích cỡ khác nhau.

Mỗi làng là nơi sinh sống của nhiều dòng họ. Trong những trường hợp cần thiết “Hội đồng già làng” được hình thành dựa trên sự thừa nhận của mọi thành viên trong làng. Mỗi đơn vị cư trú đều có một người đứng đầu, là người có công tìm đất lập làng. Già làng là người điều hành mọi hoạt động, chủ trì các lễ hội, tổ chức đội ngũ phòng chống thú dữ cũng như các lực lượng xâm nhập... Khi nhiều làng cùng sinh tụ trên một vùng rừng núi thì ở đó có một người là chủ núi bên cạnh các chủ làng cai quản rừng núi, nương rẫy thuộc sở hữu gia đình, sở hữu dòng họ và sở hữu cộng đồng. Ngoài ra, còn có chủ Xử việc phân xử sự việc lớn nhỏ xảy ra trong làng trên cơ sở luật tục, những kiêng cữ cấm kỵ, phong tục tập quán...

Người Raglai sống theo chế độ mẫu hệ, vẫn giữ tục “con gái bắt chồng”, đàn ông sống trọn đời ở nhà vợ, con cái đều lấy họ mẹ. Thông thường con gái út trong gia đình được thừa hưởng tài sản, nhưng có trách nhiệm chăm sóc bố mẹ khi về già. Mẹ hay vợ là chủ nhà có quyền quyết định trong gia đình. Cô gái nếu ưng thuận chàng trai nào thì nói với bố mẹ lo lễ cưới chồng. Trong hôn nhân, ngoài quyền của người mẹ, tiếng nói của ông cậu khá quan trọng. Tuy nhiên, trong các gia đình mà đàn ông Raglai lấy vợ là người Kinh hay người dân tộc sống theo chế độ phụ hệ thì quyền trong gia đình nghiêng về người chồng.

Theo chu kỳ sản xuất, người Raglai thường tiến hành các nghi lễ khi chọn rẫy, phát và đốt rẫy, gieo trỉa và thu hoạch. Theo chu kỳ đời người, đó là các lễ tiết khi sinh nở, lúc ốm đau, rồi cưới xin, ma chay. Những nghi lễ lớn trong năm thường tập trung vào khoảng tháng 1-2 dương lịch, khi đã thu hoạch rẫy, gồm cả lễ mừng thu hoạch, cưới xin và lễ bỏ mả.

Người Raglai có kho tàng truyện cổ tích, thần thoại, tục ngữ, ca dao, những làn điệu dân ca... thể hiện tâm tư, tình cảm của tộc người. Nhạc cụ phổ biến của đồng bào gồm: khèn bầu, khèn môi, đàn ống tre; ngoài ra, còn có bộ chiêng đồng gồm 12 chiếc. Tuy nhiên, có thể sử dụng bộ chiêng gồm 4, 5, 6, 7 hay 9 chiếc. Người Raglai cũng là cư dân biết sử dụng những thanh đá kêu, ghép thành bộ, thường gọi là đàn đá, đánh thay chiêng, khá độc đáo và lý thú. Người Raglai hay chơi thả diều và thi thả diều.

Tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, văn hóa của người Raglai được giới thiệu tại khu trưng bày nhóm ngôn ngữ Nam Đảo, tầng 2, tòa Trống đồng. Các thông tin về hiện vật và bài viết đều được thể hiện bằng ba ngôn ngữ: Việt, Pháp và Anh.

 

Người viết: Trần Thị Thu Thủy; Ảnh: Bảo tàng DTHVN
Nguồn bài viết: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Tin cùng chuyên mục
Đến với bảo tàng
  • Đang online: 1
  • Tất cả: 1