Nhiệt liệt chào mừng kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026), Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng) không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đơn thuần mà còn là một địa chỉ sống động để mỗi người dân tìm về cội nguồn sức mạnh đại đoàn kết dân tộc mà Người đã dày công vun đắp. Trong khuôn viên Vườn Kiến trúc tại Bảo tàng, ngôi nhà sàn của đồng bào Tày lặng lẽ ẩn mình dưới những tán cây xanh. Đây không chỉ là một hiện vật trưng bày, mà còn là cánh cửa mở ra miền ký ức về “Thủ đô kháng chiến” ATK Định Hóa (Thái Nguyên) – nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sống và làm việc trong những năm tháng hào hùng nhất của dân tộc.

Nơi hồn cốt dân tộc hòa cùng hơi thở lịch sử

Nhà có sàn cao 1,80m và rộng hơn 100m², mái nhà được lợp bởi khoảng 6.000 tàu lá cọ. Để tránh bị mọt, người Tày đã ngâm gỗ, tre, nứa dưới nước và bùn trong khoảng 3-6 tháng trở lên. Ngôi nhà sàn của người Tày trong khu Vườn Kiến trúc được phục dựng vào năm 1999 từ nguyên mẫu căn nhà do ông Đào Thế Diện xây dựng từ năm 1967, tại bản Thẩm Rộc, xã Bình Yên, tỉnh Thái Nguyên. Để đưa được công trình này về Hà Nội, các nhà nghiên cứu của Bảo tàng đã dày công sưu tầm và mời 12 người Tày từ chính xã Bình Yên về Bảo tàng để phục dựng một cách chính xác nhất, đảm bảo giữ đúng hồn cốt kiến trúc nhà truyền thống của người Tày.

Lối kiến trúc nhà sàn đặc trưng của người Tày tỉnh Thái Nguyên là mái lợp lá cọ, các gian được phân chia rõ ràng, tạo nên một không gian sống vừa rộng rãi, thoáng mát, vừa gần gũi với thiên nhiên. Đây là một trong những điểm tham quan thu hút du khách khi đến với Bảo tàng, nơi tái hiện sinh động đời sống văn hóa của cộng đồng người Tày nói riêng và các dân tộc Việt Nam nói chung.

Nhà người Tày tại Vườn Kiến trúc, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Sợi dây liên kết với lịch sử hào hùng

Vậy điều gì khiến ngôi nhà của một gia đình người Tày bình thường lại gợi nhớ về Chủ tịch Hồ Chí Minh? Câu trả lời nằm ở chính vùng đất đã sinh ra nó: Định Hóa - Thái Nguyên.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954), huyện Định Hóa được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn làm An toàn khu (ATK) – “Thủ đô kháng chiến” của cả nước. Ngày 20/5/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến ATK Định Hóa. Địa danh đầu tiên Người dừng chân và làm việc là đồi Khau Tý, xã Điềm Mặc, và nơi ở của Người chính là một căn nhà sàn lợp lá đơn sơ.

Không chỉ dừng lại ở Khau Tý, trong suốt những năm tháng ở chiến khu, Bác Hồ đã nhiều lần chuyển nơi ở và làm việc, nhưng hầu hết đều là những căn nhà sàn nhỏ bé, dựa theo lối kiến trúc truyền thống của đồng bào Tày, Nùng địa phương. Những ngôi nhà sàn ấy không chỉ là nơi che mưa, che nắng, mà còn là nơi Bác đã viết nên những văn kiện quan trọng, trong đó có cuốn “Sửa đổi lối làm việc” nổi tiếng và là nơi Trung ương Đảng họp bàn, đưa ra những quyết sách mang tính lịch sử, đỉnh cao là quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Các bạn trẻ hào hứng tìm hiểu về ngôi nhà sàn của người Tày tại Bảo tàng

Kết nối quá khứ và hiện tại

Ngôi nhà sàn của người Tày tại Bảo tàng tuy không phải là nơi Bác Hồ từng ở, nhưng nó là một “hiện vật sống”, mang trong mình hình bóng của cả một giai đoạn lịch sử. Nó đại diện cho kiến trúc đã từng bao bọc, che chở cho vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Nhìn vào ngôi nhà, người ta có thể hình dung ra những căn lán đơn sơ giữa đại ngàn Việt Bắc năm xưa, nơi Bác Hồ “sống trong lòng dân”, được đồng bào Tày, Nùng yêu thương, đùm bọc.

136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026) là dịp để mỗi người dân Việt Nam tưởng nhớ về Người. Hành trình về thăm ngôi nhà Tày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cũng là một cách để chúng ta “về nguồn”, để thêm hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc – những giá trị đã góp phần làm nên sức mạnh đại đoàn kết trong những năm tháng chiến tranh gian khổ mà hào hùng.

Tin và ảnh: Lê Nguyễn Phương Anh