Tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng), không gian nhà Việt trong khu trưng bày ngoài trời từ lâu đã trở thành nơi gợi mở cho công chúng nhiều câu chuyện về đời sống, kiến trúc và nếp sinh hoạt của người Việt ở Xứ Thanh. Để chào mừng Ngày Quốc tế Bảo tàng và Ngày Khoa học Công nghệ Việt Nam (18/5), Bảo tàng giới thiệu phần trưng bày mới tại gian nhà học và gian xép thuộc khuôn viên nhà Việt, góp phần hoàn thiện không gian sinh hoạt của một đại gia đình người Việt trước năm 1955 ở tỉnh Thanh Hóa.

Toàn cảnh nhà Việt tại Vườn Kiến trúc dân gian, Bảo tàng DTHVN

Ngôi nhà Việt được trưng bày tại khuôn viên ngoài trời của Bảo tàng vốn là công trình thuộc sở hữu của nhà bà Cố Hợi - một gia đình khá giả vào nửa đầu thế kỷ XX tại xã Thọ Long, tỉnh Thanh Hóa. Nhà Việt đã được dựng lần đầu tại Bảo tàng vào năm 2000. Khu nhà đầu tiên được dựng gồm 10 gian nhà chính: 3 gian nhà thờ (đã hoàn thiện nội thất), 3 gian nhà học, 4 gian buồng. Năm 2006, khu nhà ngang, bếp và giếng khơi, bể chứa nước mưa, sân gạch, hòn non bộ, chuồng trâu tiếp tục được phục dựng. Bảo tàng đã hoàn thiện việc bài trí nội thất các gian buồng của khu nhà chính năm 2020, tiếp đến là không gian nội thất nhà ngang (2024).

Gian chính của nhà Việt, Bảo tàng DTHVN

Toàn bộ không gian này phản ánh khá rõ mô hình gia đình “tứ đại đồng đường” của người Việt xưa. Nếu gian giữa là nơi thờ tự trang nghiêm, nhà ngang và bếp là không gian sinh hoạt chung thì gian nhà học lại lưu giữ câu chuyện về truyền thống hiếu học. Ban đầu, nhà bà Cố Hợi thuê thầy về dạy chữ Hán Nôm cho con trai và một số người quen biết trong vùng. Về sau, việc học không chỉ dành cho con trai, mà cả con gái cũng được học chữ Hán Nôm và chữ quốc ngữ. Từ không gian học tập trong nếp nhà truyền thống, nơi đây dần trở thành nơi lan tỏa tri thức cho cộng đồng. Sau này, nhà bà Cố Hội còn trở thành nơi mở lớp bình dân học vụ để người dân trong vùng học tiếng Việt, góp phần xóa nạn mù chữ trong giai đoạn đầu xây dựng đời sống mới.

Cán bộ Bảo tàng DTHVN trưng bày hiện vật tại gian nhà học trong khuôn viên nhà Việt

Tại trưng bày mới, gian nhà học được tái hiện qua nhiều hiện vật gắn với đời sống học hành của tầng lớp trí thức xưa như giá sách, phản gỗ, bảng đen, bàn ghế dài dành cho học sinh, tráp đựng sách, niếp sách (tủ sách di động) và tráp văn phòng tứ bảo (bút, mực, giấy, nghiên)… Giá sách gỗ được thiết kế nhiều ô nhỏ để lưu giữ sách Hán Nôm, chữ quốc ngữ và tiếng Pháp, phản ánh sự giao thoa của các hệ thống tri thức trong xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX. Chiếc bảng đen treo phía trước phản gỗ cùng bộ bàn ghế dài gợi lên không khí học tập của một gia đình nho học trong thời kỳ chuyển đổi sang nền giáo dục hiện đại.

Những vị khách đầu tiên khám phá và trải nghiệm không gian trưng bày mới

Bên cạnh gian học, gian xép của khu nhà ngang được bài trí như nơi lưu giữ các dụng cụ sinh hoạt và sản phẩm nông nghiệp - một phần không thể thiếu trong đời sống gia đình người Việt trước đây. Không gian này giúp công chúng hình dung rõ hơn nhịp sống thường nhật, sự gắn bó giữa sinh hoạt gia đình và lao động sản xuất trong một gia đình vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ.

Người Việt (Kinh) hiện chiếm khoảng 85,3% dân số Việt Nam và giữ vai trò quan trọng trong tiến trình hình thành, phát triển văn hóa dân tộc. Vì vậy, việc hoàn thiện trưng bày nội thất nhà học và gian xép không chỉ giúp công chúng có cái nhìn toàn diện hơn về kiến trúc dân gian của nhà Việt mà còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại. Thông qua những không gian sống được tái hiện chân thực, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mong muốn đem đến cho khách tham quan những trải nghiệm gần gũi và sinh động về đời sống của người Việt xưa - từ nếp nhà, chuyện học trong gia đình đến tinh thần sẻ chia tri thức với cộng đồng.

Phần trưng bày được hoàn thiện và mở cửa phục vụ công chúng từ ngày 17/5/2026 tại không gian nhà Việt thuộc Vườn Kiến trúc dân gian của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Tin: Nguyễn Thị Phượng

Ảnh: Vũ Thị Diệu, Vũ Phương Nga