Từ ngày 25/10/2026, tại Vườn Kiến trúc của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng), cộng đồng người Tày đến từ xã Bình Yên, tỉnh Thái Nguyên, bắt đầu công việc sửa chữa và nâng cấp trưng bày nhà Tày truyền thống của dân tộc mình. Những ngày đầu, công việc tập trung vào chuẩn bị, xử lý lá cọ, tập kết nguyên liệu và tháo dỡ phần mái lợp lá cọ, khung mái, vách nhà để kiểm tra tình trạng các cấu kiện trước khi tiến hành những hạng mục tiếp theo.

Xử lý lá cọ, chuẩn bị vật liệu lợp mái nhà Tày

Tham gia đợt sửa chữa, nâng cấp lần này có 16 người, gồm 4 nữ và 12 nam, với độ tuổi từ 32 đến 70. Đáng chú ý, trong đoàn thợ có một gia đình gồm bố, mẹ và hai người con trai cùng tham gia công việc này. Với họ, đây không chỉ là một công việc mà còn là dịp góp sức gìn giữ truyền thống văn hóa thông qua ngôi nhà của dân tộc mình trong khuôn viên Bảo tàng. Sự có mặt của cả gia đình cũng thể hiện sự gắn bó với nghề làm nhà sàn và ý thức tiếp nối những kinh nghiệm, kỹ thuật truyền thống giữa các thế hệ.

Việc góp sức sửa chữa, nâng cấp ngôi nhà Tày tại Bảo tàng cũng mang ý nghĩa đặc biệt đối với những người thợ, khi họ được trực tiếp gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa gắn bó với cộng đồng mình. Chia sẻ trong quá trình làm việc, bà Bùi Thị Loan (65 tuổi) cho biết, “Tôi rất vui khi được đến Bảo tàng tham gia sửa ngôi nhà truyền thống của người Tày. Ở quê, gia đình tôi vẫn ở nhà sàn nên những công việc liên quan đến nhà sàn cũng rất gần gũi, quen thuộc với chúng tôi.”

Theo ông Ma Thịnh Đô (65 tuổi), người trực tiếp tham gia sửa chữa, các hạng mục cần xử lý gồm một số cột, kèo, đòn tay và những cấu kiện khác bị hư hỏng. Vật liệu sử dụng có gỗ, mai, vầu và lá cọ. Trong đó, việc thay thế cột và đòn tay là những công đoạn đòi hỏi kỹ thuật và sự cẩn trọng, bởi vừa phải xử lý cấu kiện hư hỏng vừa phải bảo đảm sự ổn định của kết cấu chung. Tình trạng thực tế của các bộ phận chỉ có thể được xác định đầy đủ hơn sau khi mái được tháo dỡ và kiểm tra. Có kinh nghiệm làm nhà sàn từ năm 14 tuổi, ông Đô cho rằng khi sửa chữa nhà truyền thống, điều quan trọng là phải giữ được kết cấu và đặc điểm vốn có của ngôi nhà. Ông chia sẻ: “Cái nào hỏng thì thay đi và lắp lại như cũ”. Theo ông, việc sửa chữa cần dựa trên cấu trúc hiện có, không tùy tiện thay đổi những đặc điểm kiến trúc của công trình.

Tháo dỡ khung gỗ mái nhà Tày để phục vụ công tác sửa chữa

Trong những ngày tới, sau khi hoàn thành việc tháo dỡ và kiểm tra các cấu kiện, đội thợ sẽ tiếp tục thực hiện những công đoạn sửa chữa theo phương án đã thống nhất. Mỗi phần việc được tiến hành cẩn trọng, hướng tới mục tiêu duy trì đặc trưng kiến trúc của ngôi nhà Tày tại Vườn Kiến trúc, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Tin: Nguyễn Thị Phượng

Ảnh: Nguyễn Thị Phượng, Nguyễn Thị Bích Ngọc

Nguồn: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam