Trong hành trình khám phá di sản tại trưng bày chuyên đề “Mừng Đảng, mừng Xuân: Gìn giữ giá trị - Khát vọng vươn xa” được tổ chức tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mời quý độc giả tìm hiểu về Tết Chôl Chnăm Thmây – biểu tượng văn hóa đặc sắc của người Khơ-me Nam Bộ. 

“Chôl Chnăm Thmây” (theo tiếng Khơ-me có nghĩa là “Vào năm mới”) là cột mốc quan trọng đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ nông nghiệp. Tết cổ truyền này diễn ra vào giữa tháng Ba âm lịch, thời điểm những cơn mưa đầu mùa tưới mát ruộng đồng, khép lại mùa khô hạn, với niềm tin và hi vọng về một vụ mùa bội thu. 

Phần lớn người Khơ-me theo Phật giáo Nam tông nên mọi hoạt động liên quan đến ngày Tết đều tập trung tại Chùa – nơi được coi là trung tâm văn hóa và tâm linh của các phum sóc. Tại đây, các nghi lễ được cử hành trang trọng, kết tinh những giá trị nhân văn sâu sắc: Lễ Maha Sangkran (Lễ đón năm mới) đánh dấu thời khắc chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới; Tục đắp núi cát cầu mong phúc đức của tổ tiên; Lễ tắm cho sư trụ trì chùa gột rửa muộn phiền để đón nhận may mắn cho cả cộng đồng; Lễ cầu siêu tại các tháp cốt để tưởng nhớ, tri ân tổ tiên cùng những người thân đã khuất.

Người Khơ-me đến chùa lễ Phật đầu năm

Sư đệ tắm cho sư huynh trong Tết Chôl Chnăm Thmây để cầu sức khỏe và thân tâm an lạc

Đàn ông Khơ-me đi tu trong ngày Tết Chôl Chnăm Thmây

Trước đây, Tết Chôl Chnăm Thmây thường kéo dài 7 ngày với các hoạt động sum họp, chơi các trò chơi dân gian và nghi lễ xuất gia tu tập đặc trưng cho nam giới. Ngày nay, thời gian tổ chức giảm xuống còn 3 ngày để phù hợp với nhịp sống hiện đại. Dù có sự điều chỉnh về thời gian nhưng tinh thần cốt lõi của Tết Chôl Chnăm Thmây của người Khơ-me vẫn chưa bao giờ phai nhạt. Đó vẫn là khoảng không gian ấm áp để bà con thăm hỏi, chúc tụng lẫn nhau về sức khỏe và sự thịnh vượng. Những giá trị về niềm tin tôn giáo, sự gắn kết cộng đồng và lòng biết ơn nguồn cội vẫn luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Khơ-me trong dòng chảy hiện đại.

Câu chuyện về Tết Chôl Chnăm Thmây là một mảnh ghép sống động trong bức tranh văn hóa Tết đa sắc màu của các dân tộc anh em đang được trưng bày tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Kính mời quý vị ghé thăm không gian trưng bày đặc sắc do Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu Hán Nôm tổ chức. Tại đây, quý khách sẽ có cơ hội khám phá những phong tục đón Tết độc đáo, mang đậm bản sắc dân tộc; đồng thời thấu hiểu những nỗ lực bảo tồn di sản và cảm nhận khát vọng về một mùa xuân đất nước phồn vinh trong kỷ nguyên mới.

Tin bài: Vũ Thị Diệu

Ảnh: Vũ Hồng Thuật