Với nỗ lực đưa các nghiên cứu khoa học xã hội vào thực tế đời sống, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (DTHVN) đã và đang phát huy mạnh mẽ vai trò kết nối giữa cộng đồng và công chúng. Thông qua ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào trưng bày và hoạt động trải nghiệm, Bảo tàng góp phần giới thiệu, lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc, trong đó văn hóa người Hmông được thể hiện sinh động, gần gũi và đậm bản sắc.

Một trong những nổi bật của chuỗi hoạt động ấy là Trưng bày “Mừng Đảng, mừng Xuân: Gìn giữ giá trị - Khát vọng vươn xa” được tổ chức tại trụ sở Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) vào đầu năm 2026. Tại đây, công chúng có dịp tìm hiểu về văn hóa của người Hmông qua hệ thống pano thông tin chuyên sâu về Tết truyền thống của dân tộc và những hoạt động văn hóa của người Hmông được giới thiệu với công chúng tại Bảo tàng. Hướng tiếp cận này giúp hiện thực hóa mục tiêu truyền tải tri thức khoa học một cách khéo léo đến công chúng.

Bài viết giới thiệu về Tết của người Hmông tại Trưng bày “Mừng Đảng, mừng Xuân: Gìn giữ giá trị - Khát vọng vươn xa”

Trình diễn múa khèn của người Hmông (Bảo tàng DTHVN, 2013) được giới thiệu tại Trưng bày “Mừng Đảng, mừng Xuân: Gìn giữ giá trị - Khát vọng vươn xa”

Trình diễn múa khèn của người Hmông trên chảo thắng cố (Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, 2015)

được giới thiệu tại Trưng bày “Mừng Đảng, mừng Xuân: Gìn giữ giá trị - Khát vọng vươn xa”

Từ trưng bày chuyên đề này, công chúng có thể tiếp tục khám phá sâu hơn về văn hóa của người Hmông trong hệ thống trưng bày thường xuyên của Bảo tàng. Tại tòa Trống đồng, các hiện vật về trang phục và nghề dệt cho thấy sự tinh tế trong kỹ thuật thủ công cũng như tư duy thẩm mỹ của người Hmông. Bên cạnh đó, ở Vườn Kiến trúc dân gian, ngôi nhà của người Hmông được dựng lại, tái hiện một cách trực quan không gian cư trú và đời sống sinh hoạt gắn với môi trường vùng cao. Qua đó, khách tham quan có thể hình dung rõ hơn về tổ chức đời sống gia đình, cấu trúc nhà ở cũng như mối quan hệ giữa con người với môi trường sinh thái.

Trưng bày về người Hmông tại tòa Trống đồng, Bảo tàng DTHVN

Nhà của người Hmông tại Vườn Kiến trúc dân gian, Bảo tàng DTHVN

Không chỉ dừng lại ở trưng bày tĩnh, Bảo tàng DTHVN đã chủ động mở rộng không gian trải nghiệm thông qua các chương trình trình diễn, giao lưu với sự tham gia trực tiếp của cộng đồng - chủ thể văn hóa. Tiêu biểu là chương trình “Vui xuân Ất Mùi” năm 2015, khi Bảo tàng phối hợp với tỉnh Lào Cai mời 16 người Hmông từ Si Ma Cai về tái hiện sinh hoạt văn hóa truyền thống. Lễ hội Gầu Tào được giới thiệu với nghi thức dựng cây nêu, hòa quyện cùng tiếng khèn, tiếng sáo và các làn điệu dân ca, tạo nên một không gian văn hóa sống động. Thông qua những hoạt động này, công chúng không chỉ quan sát mà còn trực tiếp cảm nhận đời sống văn hóa truyền thống của người Hmông, qua đó khẳng định vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ và trao truyền di sản. Đây cũng là cách tiếp cận nhất quán, gắn kết giữa nghiên cứu và thực tiễn mà Viện Hàn lâm định hướng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Người Hmông làm lễ chặt tre dựng cây nêu tại Bảo tàng DTHVN, 2015

Người Hmông tái hiện nghi thức dựng cây nêu trong lễ hội Gầu tào tại Bảo tàng DTHVN, 2015

Trình diễn múa khèn của người Hmông trong chương trình “Vui xuân Ất Mùi” năm 2015 tại Bảo tàng DTHVN

Tiếp nối tinh thần đó, các chương trình sự kiện tại Bảo tàng ngày càng chú trọng tạo dựng không gian giao lưu đa chiều giữa các cộng đồng, đặc biệt hướng tới thế hệ trẻ. Trong chương trình Ngày Quốc tế Thiếu nhi năm 2024, Bảo tàng đã tổ chức hoạt động giao lưu với các em nhỏ người Hmông đến từ Suối Giàng. Những tiết mục múa khèn, thổi sáo, ném pao, đánh cù hay đẩy gậy không chỉ mang đến trải nghiệm sinh động mà còn mở ra cơ hội để các em chia sẻ câu chuyện đời sống, học tập nơi vùng cao bằng chính tiếng nói của mình. Từ đó, Bảo tàng tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối giữa chủ thể văn hóa với công chúng, góp phần nuôi dưỡng sự thấu hiểu, tôn trọng đa dạng văn hóa trong xã hội đương đại. Đây cũng chính là mục tiêu mà Viện Hàn lâm luôn hướng tới trong các hoạt động nghiên cứu và phổ biến tri thức.

Các em nhỏ người Hmông chơi ném pao tại không gian nhà Hmông ở Bảo tàng DTHVN, 2024

Các em nhỏ người Hmông trình diễn múa khèn tại không gian nhà Hmông ở Bảo tàng DTHVN, 2024

Thông qua sự kết nối giữa nghiên cứu khoa học, trưng bày thường xuyên, trưng bày chuyên đề và các hoạt động sự kiện, Bảo tàng DTHVN không chỉ cung cấp tri thức mà còn góp phần tạo dựng những trải nghiệm gần gũi, chân thực, nơi các giá trị văn hóa được kể lại từ chính tiếng nói của cộng đồng. Đây cũng là cách để di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại.

Tin: Nguyễn Thị Phượng

Ảnh: Bảo tàng DTHVN