Bình đẳng giới (BĐG) là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của Việt Nam, được luật hóa đồng bộ từ các cam kết quốc tế đến hệ thống pháp lý trong nước. Trong kỷ nguyên số, báo điện tử vận hành như một thiết chế xã hội thiết yếu nắm giữ vai trò vừa kiến tạo diễn ngôn tiến bộ để xóa bỏ định kiến giới vừa chủ động phản ứng nhanh để phản bác các luận điệu xuyên tạc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Báo điện tử với đặc trưng truyền thông tin nhanh, lượng độc giả lớn nên những thông tin tích cực, cổ vũ cho bình đẳng giới, bảo vệ nền tảng, tư tưởng của Đảng sẽ lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng. Để tối ưu hóa hiệu quả truyền thông của báo điện tử, cần nâng cao hàm lượng khoa học, nhạy cảm giới của các tin, bài, đồng thời công tác tuyên truyền và đấu tranh tư tưởng trên báo điện tử cần được gắn kết chặt chẽ. 

Hình ảnh được tạo bởi AI

Bình đẳng giới không chỉ đơn thuần là thước đo mức độ tiến bộ xã hội mà còn là một trong những yếu tố nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và chuyển đổi số. Tại Việt Nam, công tác BĐG luôn được Đảng và Nhà nước coi là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm giải phóng và phát huy tối đa nguồn lực con người, bảo đảm quyền con người, cũng như tạo điều kiện cho sự tham gia bình đẳng của nữ giới vào sự phát triển chung của xã hội. Khung khổ lý luận và quan điểm chỉ đạo này đã được thể chế hóa xuyên suốt qua hệ thống chính sách, luật pháp quốc gia và các cam kết quốc tế mang tính chiến lược.

Tuy nhiên, mặt trái của sự bùng nổ thông tin và sự vận hành phức tạp của không gian mạng đang biến các vấn đề về giới trở thành mục tiêu bị các thế lực thù địch lợi dụng. Chúng tìm cách bóp méo bản chất các chủ trương của Đảng, từ đó kích động tư tưởng cực đoan, làm xói mòn khối đại đoàn kết dân tộc và suy giảm niềm tin công chúng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu đối với hệ thống truyền thông đại chúng, đặc biệt là loại hình báo điện tử. Với đặc tính ưu việt về tốc độ, diện bao phủ và khả năng tương tác, báo điện tử không chỉ đóng vai trò kiến tạo diễn ngôn xã hội tiến bộ về giới mà còn là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần trực tiếp vào công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Nhận thức được tầm quan trọng mang tính toàn cầu của công tác giới, Việt Nam đã sớm tham gia và phê chuẩn  Công ước về Xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW), được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 18/12/1979. Đây được xem là văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng để bảo vệ quyền con người, đặc biệt là quyền của phụ nữ.

Quan điểm “nam nữ bình quyền” là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ khi thành lập. Từ năm 1930, văn kiện  Chính cương vắn tắt của Đảng đã khẳng định: “Nam nữ bình quyền là một trong những nhiệm vụ cốt yếu của cách mạng Việt Nam”. Tư tưởng này tiếp tục được kế thừa, làm sâu sắc thêm qua văn kiện các kỳ Đại hội Đảng và được cụ thể hóa bằng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ. Trong bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 02/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh long trọng tuyên bố về quyền bình đẳng tự nhiên của con người. Hệ thống quan điểm của Người đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào thực tiễn nước ta, tiếp cận giải phóng phụ nữ một cách toàn diện từ góc độ chính trị, kinh tế đến văn hóa - xã hội và tâm lý.

Bình đẳng giới cũng được ghi nhận trong các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và được hoàn thiện căn bản tại Hiến pháp năm 2013 với tinh thần tôn trọng quyền con người. Tiến trình lập pháp được cụ thể hóa thông qua việc ban hành Luật Bình đẳng giới năm 2006, kết hợp với các Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới qua các giai đoạn 2011-2020 và 2021-2030. Khung chính sách và hành lang pháp lý vững chắc này chính là tiền đề, là "thông tin nguồn" chuẩn mực, tin cậy để các cơ quan thông tấn, báo chí, trong đó có báo điện tử triển khai các tuyến bài truyền thông chính thống. Trong môi trường số hóa, sự kết hợp giữa hạ tầng Internet tiên tiến và các trình duyệt đa phương tiện tích hợp đã mang lại cho báo điện tử những lợi thế vượt trội so với báo in truyền thống. Trải qua gần 30 năm hình thành và phát triển cùng với sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ hiện đại, báo điện tử đã chuyển mình thành kênh thông tin số một của người dân Việt Nam. Đặc biệt, trong khoảng 10 năm trở lại đây, khi tốc độ và độ phủ sóng của mạng internet tại Việt Nam có những bước tiến vượt bậc, phần lớn người dân đã thay đổi thói quen đọc báo giấy để chuyển sang báo điện tử. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dùng hoàn toàn có thể đọc báo ở khắp mọi nơi, cập nhật tin tức mọi lúc ở tất cả các lĩnh vực (Nguyễn Thế Hưng, 2023). Với ưu thế này, báo điện tử được định vị như một thiết chế xã hội thiết yếu không chỉ thực hiện chức năng thông tin mà còn giữ vai trò dẫn dắt và định hướng nhận thức xã hội. Trong kỷ nguyên số, một sản phẩm báo chí chính thống có thể được nhân bản, chia sẻ và tạo hiệu ứng lan tỏa nhanh chóng và rộng rãi trên các trang thông tin điện tử tổng hợp và mạng xã hội, tác động sâu sắc đến thái độ và hành vi của công chúng.

Theo Báo cáo rà soát độc lập 10 năm thực hiện Luật Bình đẳng giới do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc - UNFPA công bố năm 2020, các cơ quan thông tấn báo chí đã thực hiện hiệu quả việc đa dạng hóa hình ảnh giới trên truyền thông. Chân dung người phụ nữ không còn bị trói buộc trong không gian chật hẹp của gia đình hay các khuôn mẫu giới truyền thống. Ngược lại, hình ảnh những người phụ nữ tự tin, làm chủ công nghệ, khẳng định vị thế trong công việc, xuất hiện ở các cương vị lãnh đạo, chính trị gia, nhà khoa học hay doanh nhân xuất sắc trở nên phổ biến hơn. Như vậy, phụ nữ không còn chỉ bó buộc trong vai trò làm vợ, làm mẹ mà đã độc lập và vươn lên hơn trong sự nghiệp. Đồng thời, truyền thông nói chung và báo điện tử nói riêng cũng tăng cường phản ánh xu hướng chia sẻ công việc gia đình từ phía nam giới, với tần xuất xuất hiện nhiều hơn của các hình ảnh người chồng hoặc cả hai vợ chồng chuẩn bị bữa ăn, làm công việc nội trợ và chăm sóc con cái... Bằng cách này, báo điện tử đã góp phần tham gia vào quá trình tái kiến tạo các giá trị xã hội tiến bộ, bình đẳng và nhân văn.

Vấn đề quyền con người và BĐG thường bị các thế lực thù địch biến thành công cụ chính trị nhằm thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, bôi nhọ chế độ. Với lợi thế cập nhật theo thời gian thực (real-time) và phạm vi tiếp cận không giới hạn địa lý, báo điện tử trở thành lực lượng phản ứng nhanh hữu hiệu trên mặt trận tư tưởng.

Khi xuất hiện các thông tin sai lệch hoặc các luận điệu lợi dụng vấn đề giới để xuyên tạc các thành tựu nhân quyền của Việt Nam, báo điện tử thực hiện chức năng cung cấp các thông tin phản hồi chính thống, khoa học và sắc bén. Bằng việc đưa ra các dẫn chứng thực tế, số liệu thống kê minh bạch và đối chiếu trực tiếp với hệ thống luật pháp quốc tế cũng như quốc gia, báo điện tử chỉ ra thông tin phiến diện, áp đặt của các thế lực chống phá. Qua đó, loại hình báo chí này góp phần thực hiện tốt vai trò định hướng dư luận, ngăn chặn sự lan truyền của các thông tin độc hại, củng cố sự đồng thuận và củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

Thực tiễn chứng minh báo điện tử không đơn thuần là một kênh truyền tải thông tin mà đã trở thành một thiết chế xã hội có ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức, hành vi và hệ giá trị của cộng đồng trong thời đại số. Công tác truyền thông về giới trên báo điện tử đã gặt hái được những thành tựu quan trọng, giúp từng bước xóa bỏ định kiến giới và khẳng định vị thế chủ thể sáng tạo của người phụ nữ trong công cuộc xây dựng quốc gia.

Trong giai đoạn tiếp theo, để phát huy tối đa vai trò kép này gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, cần tập trung vào các định hướng giải pháp sau:

Thứ nhất, cần nâng cao hàm lượng khoa học và tính hấp dẫn của nội dung: Các tòa soạn báo điện tử cần đầu tư xây dựng các tuyến bài chuyên sâu, chuyển từ truyền thông mang tính sự vụ sang truyền thông chính sách có chiều sâu lý luận. Ứng dụng các hình thức báo chí hiện đại (như Infographic, Mega-story, Podcast) để các thông điệp về BĐG dễ tiếp cận và lan tỏa tự nhiên trong giới trẻ.

Thứ hai, gắn chặt công tác giới với bảo vệ nền tảng tư tưởng:  Coi việc truyền thông về các thành tựu BĐG là minh chứng thực tiễn thuyết phục nhất để phản bác các luận điệu xuyên tạc về nhân quyền tại Việt Nam. Xây dựng cơ chế phản ứng nhanh giữa các cơ quan quản lý và các cơ quan báo chí nhằm kịp thời phát hiện, định hướng và đấu tranh trực diện với thông tin sai trái về giới trên môi trường số.

Thứ ba, cần tăng cường đào tạo, nâng cao nhạy cảm giới cho đội ngũ nhà báo:  Đội ngũ phóng viên, biên tập viên cần được tập huấn thường xuyên về nhạy cảm giới để tránh vô tình lặp lại các khuôn mẫu giới lạc hậu trong các tác phẩm báo chí, bảo đảm tính chuẩn mực và định hướng giá trị cao của báo chí cách mạng.

Cuối cùng, việc tối ưu hóa năng lực truyền thông của báo điện tử về vấn đề giới không chỉ góp phần xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, tiến bộ mà còn tạo ra xung lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển toàn diện, bền vững của đất nước trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Tài liệu tham khảo

Liên Hợp Quốc. (1979). Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-elimination-all-forms-discrimination-against-women

Ministry of Labour - Invalids and Social Affairs, & United Nations Population Fund. (2020). Báo cáo rà soát độc lập 10 năm thực hiện Luật Bình đẳng giới . Nxb Hồng Đức.

Nguyễn Thế Hưng. (2023, ngày 26 tháng 10). Quản lý báo điện tử trong thời kỳ chuyển đổi số. Tạp chí Quản lý Nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/

Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. (2013). Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật.

Đặng Thanh Nhàn

Nguồn bài viết: Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới

Nguồn bài viết: Cổng thông tin Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam