Ảnh trong kho ảnh Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Số ĐK hiện vật: 2001.17.10

Người Hmông là một trong các dân tộc thiểu số có số dân tương đối đông ở nước ta (1.393.547 người, theo kết quả điều tra dân số năm 2019). Sản phẩm đồ vải có hoa văn trang trí của người Hmông có nhiều loại, trong đó địu là sản phẩm đồ vải quan trọng đối với trẻ em.

Địu cho trẻ nhỏ, có tên là nhak âur nhuô, có tác dụng giữ cho đứa trẻ áp sấp vào lưng và buộc chặt đứa trẻ vào lưng người địu nó. Địu được may hai lớp và có dây buộc ở hai góc phía trên. Địu được trang trí bằng các hoa văn thêu kết hợp những họa tiết được ghép bằng mảnh vải nhỏ, hoặc những hoa văn in sáp ong kết hợp với ghép vải. Địu được ghép lại từ một mảnh vải to hình vuông và một mảnh vải hình chữ nhật.

Theo quan niệm của người Hmông, địu tượng trưng cho cái kén tằm. Người ta trang trí nhiều hoa văn trên mặt vải để tạo hình cái kén, có tác dụng ngăn chặn ma tà nhằm bảo vệ đứa bé khỏi sự ám hại của các siêu linh ác độc. Thông thường, khi đứa trẻ đầy tháng, ông bà ngoại của bé làm địu tặng cho cháu. Việc này chỉ diễn ra một lần khi con gái sinh con đầu lòng, còn những lần sinh sau thì có thể người khác tặng hoặc người mẹ tự làm. Khi đứa trẻ đầy năm, cha mẹ tổ chức “lễ tạ ơn cái địu” đối với ông bà ngoại của đứa trẻ, đồng thời để cho ông bà ngoại đặt tên đệm mới (tên trưởng thành – bê lâul) cho bố đứa trẻ. Trường hợp bà ngoại không còn, cô hoặc dì sẽ phải làm địu tặng cho cháu.

Địu này do chị Thào Thị Nú, người Hmông ở Sa Pa, Lào Cai tự làm, chưa sử dụng. Ngày 22/9/2001 chị bán lại cho Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Hiện nay chiếc địu này đang được trưng bày tại tủ giới thiệu về nghệ thuật tạo hoa văn bằng sáp ong của người Hmông, ở gian trưng bày Hmông - Dao, tầng 2, tòa Trống đồng.

Người viết: Trần Thị Thu Thủy