Nhíp cắt lúa của người Bố Y
Thứ Năm, 08/10/2026

Dân tộc Bố Y có tên gọi khác là Chủng Chá,
Trọng Gia, gồm hai nhóm
địa phương là Bố Y và Tu Dí. Theo kết quả điều tra dân số năm 2019, dân tộc Bố Y có 3.232 người, tập trung sinh sống ở tỉnh
Tuyên Quang.
Người Bố Y có truyền thống
làm ruộng nước và có trình độ canh tác nông nghiệp cao. Tuy nhiên, khi di cư
vào Việt Nam, do ở địa hình vùng núi
cao, đất dốc nên họ đã kết hợp canh tác ruộng nước ở những nơi có điều kiện làm
ruộng nước và canh tác nương rẫy.
Để thu hoạch lúa nước
người Bố Y dùng liềm và bó thành từng bó lúa để cắt. Tuy nhiên, đối với lúa nương, bông lúa rất dễ
rụng, phải cắt từng bông lúa nên người Bố Y dùng nhíp (vá tát) để cắt lúa.
Chiếc nhíp trong ảnh là do ông Giàng Tử
Khoan ở tỉnh Tuyên
Quang tự làm và đã sử dụng được khoảng 2 năm. Thân nhíp được làm từ một miếng gỗ
mỏng hình bán nguyệt, tạc đầu hình chim. Trong vòng cong nhỏ của thân nhíp, người ta khoét một rãnh
lõm để gắn lưỡi thép. Cán nhíp là một đoạn trúc nhỏ, dài khoảng 15 - 20cm xuyên vuông góc giữ
sống lưng thân nhíp, có tác dụng như điểm tựa trợ lực cho các ngón tay khi thao
tác. Trên thân gỗ có đục 3 lỗ nhỏ để xâu dây đeo. Khi sử dụng, người ta kẹp
nhíp vào ngón trỏ và ngón giữa để giữ và đưa lưỡi cắt từng bông lúa.
Nhíp chủ yếu do phụ nữ sử dụng. Ngoài người
Bố Y, loại nhíp này còn được nhiều dân tộc khác như Tày, Thái, Mường, Dao, Hà
Nhì… sử dụng.
Ngày
19/10/1996 ông Giàng Tử Khoan
nhượng lại chiếc nhíp cắt lúa này
cho Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Chiếc nhíp này hiện đang được
trưng bày trong tủ giới thiệu về dân tộc Sán Chay, Giáy, Bố Y trong ngôi nhà
sàn Thái, tầng 2, tòa Trống đồng. Thông tin về hiện vật được thể hiện bằng ba ngôn ngữ: Việt,
Pháp và Anh.
Người viết: Trần Thị Thu Thủy
Nguồn bài viết: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam