Mỗi mùa Trung thu về, những món đồ chơi truyền thống lại gợi nhắc một phần ký ức tuổi thơ với tiếng trống rộn ràng, ánh đèn lung linh và những cuộc rước đèn đêm rằm. Trong số đó, mặt nạ giấy bồi là món đồ chơi có vẻ ngoài ngộ nghĩnh, nhiều màu sắc nhưng phía sau lại là cả một quá trình làm thủ công tỉ mỉ. Tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Bảo tàng), mặt nạ giấy bồi được trưng bày trong tủ đồ chơi dân gian dành cho trẻ em ở tầng 1 tòa Trống đồng, đồng thời được giới thiệu tại Phòng Khám phá dành cho trẻ em ở tầng 1 tòa Cánh diều, để các em có thể tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm thường xuyên trong mỗi chuyến tham quan Bảo tàng.

Tủ trưng bày đồ chơi dân gian tại tầng 1 tòa Trống đồng

Để làm một chiếc mặt nạ giấy bồi, trước hết nghệ nhân phải tạo khuôn. Khuôn thường được làm bằng xi măng hoặc đất có cốt tre để tạo hình cho mặt nạ. Sau đó người làm bắt đầu công đoạn bồi giấy. Những tờ giấy báo cũ, bìa giấy hoặc giấy đã qua sử dụng được xé nhỏ, lần lượt dán chồng lên nhau trên khuôn. Thông thường, mặt nạ được bồi khoảng 4-5 lớp giấy. Các lớp được kết dính bằng loại hồ được nấu từ bột sắn dây. Khi đã đạt độ dày cần thiết, mặt nạ được đem phơi khô và chuyển sang vẽ, trang trí. Đây là công đoạn tạo nên “hồn” cho sản phẩm. Trước đây, màu vẽ còn được làm từ những nguyên liệu tự nhiên như ruột quả gấc, củ nghệ, lá riềng, quả mồng tơi hay mực tàu. Ngày nay, phẩm màu được sử dụng phổ biến hơn và mặt nạ thường được quét thêm một lớp dầu bóng. Với trí tưởng tượng phong phú, nghệ nhân tạo nên nhiều hình dáng khác nhau như: hổ, khỉ, thỏ, trâu, cáo, đầu lân, ông địa, chú hề… Những khuôn mặt ngộ nghĩnh ấy từng là một phần không thể thiếu trong không khí Trung thu thường niên của trẻ em.

Các em nhỏ trải nghiệm đeo mặt nạ giấy bồi tại Phòng Khám phá dành cho trẻ em tại tòa Cánh diều

Một điều thú vị ở mặt nạ giấy bồi là từ những vật liệu tưởng như đã cũ và không còn nhiều giá trị, người nghệ nhân có thể tạo nên những món đồ chơi sinh động. Giấy báo cũ, giấy phế liệu được tận dụng, xé nhỏ và bồi thành những hình hài mới. Cách làm ấy vừa thể hiện sự khéo léo, óc sáng tạo của người làm, vừa cho thấy cách tận dụng những nguyên vật liệu sẵn có trong cuộc sống. Với trẻ em hôm nay, câu chuyện về một chiếc mặt nạ được làm từ giấy cũ cũng có thể trở thành một bài học nhẹ nhàng về sự tiết kiệm, tái sử dụng và trân trọng những gì tưởng như đã bỏ đi.

Nghệ nhân giới thiệu và hướng dẫn tô vẽ mặt nạ giấy bồi tại Chương trình Trung thu năm 2026 ở Bảo tàng

Đêm rằm Trung thu trước đây thường gắn với hình ảnh trẻ em đeo mặt nạ, đánh trống, rước đèn ông sao và cùng nhau phá cỗ. Chiếc mặt nạ giấy bồi không chỉ là món đồ chơi mang lại niềm vui, sự háo hức cho trẻ nhỏ mà còn góp phần tạo nên không khí đặc trưng của ngày hội Trung thu. Ngày nay, trước sự đa dạng của đồ chơi hiện đại, mặt nạ giấy bồi ngày càng ít xuất hiện trong đời sống hiện đại. Với mong muốn để trẻ em hôm nay có cơ hội làm quen và hiểu hơn về món đồ chơi truyền thống này, trong các chương trình Trung thu, Bảo tàng thường mời nghệ nhân đến trình diễn, giới thiệu và hướng dẫn cách làm mặt nạ giấy bồi. Tại đây, các em không chỉ được tận mắt quan sát từng công đoạn mà còn có thể tự tay trang trí chiếc mặt nạ của mình. Qua hoạt động trải nghiệm, một món đồ chơi tưởng như quen thuộc với các thế hệ trước trở thành cách tiếp cận sinh động, giúp trẻ em hiểu thêm về nghề thủ công, sự sáng tạo và đời sống văn hóa của cha ông.

Các em nhỏ trải nghiệm tô vẽ mặt nạ giấy bồi trong Chương trình Trung thu năm 2026 tại Bảo tàng

Từ những tờ giấy cũ qua bàn tay người nghệ nhân, những chiếc mặt nạ đầy màu sắc được tạo nên, góp phần lưu giữ ký ức Trung thu và nét sáng tạo trong nghề làm đồ chơi truyền thống. Qua những hiện vật được trưng bày và các hoạt động trải nghiệm, mặt nạ giấy bồi tiếp tục đến gần hơn với trẻ em hôm nay, để một món đồ chơi quen thuộc có thể được trao truyền và tiếp nối qua các thế hệ.