Người Gié-Triêng là một trong sáu dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời ở tỉnh Kon Tum. Để thích nghi với địa hình cư trú chủ yếu là núi cao, người Gié-Triêng thường sử dụng phương thức vận chuyển chính là đeo, vác, cõng, xách, kéo, đi bộ; theo đó, gùi là một trong những phương tiện vận chuyển phổ biến nhất.

Gùi ba ngăn của người Gié-Triêng Sưu tầm năm 1996 tại làng Đắk Vel, xã Đắk Péc, huyện Đắk Glei, tỉnh Kon Tum Mã: 1996.12.54

Kniếc là kiểu gùi ba ngăn khá độc đáo, mỗi ngăn là một hình trụ bầu dục có cạnh phía trong thấp hơn cạnh ngoài 4-5cm. Ngăn giữa rộng và cao gần gấp đôi hai ngăn ở hai bên. Các ngăn được ghép với nhau tạo độ khum ôm vào lưng người đeo. Người ta dùng 4 thanh tre nẹp dọc các ngăn gùi và chừa một đoạn ngắn bên dưới làm chân gùi. Quai gùi to bản nối ngăn giữa với hai ngăn hai bên, có thể được đáp thêm miếng da thú ở bên trên.

Gùi được đan từ nan tre; các phần miệng, đáy, quai gùi đều được nẹp bằng dây mây vừa bền chắc, vừa tăng độ dẻo dai khi sử dụng. Kỹ thuật đan chủ yếu là lóng đôi, riêng phần miệng gùi được đan bằng kỹ thuật lóng mốt. Kỹ thuật đan lóng 3 kết hợp với lóng mốt được sử dụng để tạo trang trí ở phần thân của ngăn giữa và phía dưới miệng của hai ngăn hai bên.

Chiếc gùi này do ông A Át ở làng Đắk Vel, xã Đắk Péc, huyện Đắk Glei, tỉnh Kon Tum làm năm 1985. Trước kia, gùi là vật dùng cần thiết và phổ biến. Đàn ông Gié-Triêng đan gùi để dùng khi đi rừng hoặc đi xa. Họ đựng các vật dụng cần thiết như cơm, gạo, ống điếu, thuốc lá, gia vị, ống tên, đồ đánh lửa, dụng cụ dẫn lửa... Hiện nay, nhiều loại đồ đựng hiện đại được sản xuất hàng loạt nên giới trẻ Gié-Triêng ít dùng gùi và không còn biết đan gùi. Những chiếc gùi như thế này đang dần bị quên lãng.

Chiếc gùi hiện đang được lưu giữ tại kho bảo quản của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Người viết: Vũ Phương Nga

Ảnh: BTDTHVN