Ở Việt Nam, người Mường có trình độ canh tác ruộng nước rất cao. Dù vậy, săn bắt và hái lượm vẫn đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống của họ bởi nó bổ sung nguồn lương thực, thực phẩm không nhỏ cho bữa ăn hàng ngày. Để săn bắt hiệu quả, người Mường sử dụng nhiều dụng cụ khác nhau, một trong số đó là lồng nhốt gà mồi.

Lồng nhốt gà mồi (kha có) được dùng để nhử gà rừng vào bẫy. Chiếc lồng đang được trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam được sưu tầm tại tỉnh Phú Thọ (huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình cũ). Để làm được chiếc lồng gà này phải mất 5 ngày. Đây là loại lồng hình trụ nằm ngang, được đan bằng tre kiểu lóng mốt, tạo hoa văn hình thoi. Một đầu lồng vát nhọn, để rỗng nhằm bảo vệ lông đuôi gà, cũng là chỗ cài chốt để giữ gà. Đầu còn lại được đan tròn, chắn bằng nhiều vòng mây đồng tâm, trong đó vòng chính giữa có đường kính vừa đủ đầu một con gà chui lọt và có que cài bằng gỗ buộc với lồng bằng một sợi dây. Chiếc lồng được làm vào năm 1978. Sau 5 năm dùng lồng, đến năm 1983, chủ nhân chiếc lồng không dùng nữa mà cất nó trên gác bếp, sau đó bán lại cho Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.  

Người Mường dùng loại lồng này để nhốt gà mồi, thường là gà trống. Gà được bỏ vào từ phía đầu vát nhọn, đầu chui qua vòng mây nhỏ ở phía bên kia, được giữ cố định bằng que cài ở miệng ống. Sau đó, người ta đặt lồng gà ở vị trí đã chọn sẵn trong rừng, rào kín xung quanh, chỉ chừa một lối vào để gài một số bẫy thắt. Khi gà mồi trong lồng cất tiếng gáy, gà rừng nghe thấy liền chạy tới và bị mắc vào các bẫy đặt xung quanh đó. Ngày nay, để bảo vệ sự đa dạng sinh thái, tập quán săn gà rừng không còn phổ biến ở người Mường.

Người viết: Trần Thị Thu Thủy